انجمن کلیمیان تهران انجمن کلیمیان تهران
   

عدالت در یهود

   

اندازه نوشتار:
 

حاخام دکتر یونس حمامی لاله زار
زمستان
1390

عدالت از دیرینه ترین کلمات در تاریخ بشر است. از زمانی که انسان خویش را شناخت و به خصوص به زندگی جمعی روی آورد نیاز به عدالت را بیشتر احساس نمود. برجسته ترین آرزوی بشر در همۀ ادوار و اعصار عدالت بوده و هست. در ساحت رسیدن به این آرزو، خون ها ریخته شده و گاه با نام آن جنگ ها شکل گرفته و یا برای ستیز با آن، قتل عام ها برپا گردیده است. گاهی دست آویز ستمکاران برای به مسلخ بردن عدالت گرایان شده و در همه وقت شعار الهام بخش و برانگیزاننده ستمدیدگان و محرومان علیه ستمگران تاریخ بوده است.
عدالت چونان خون است در پیکرۀ جامعه. اگر جامعه بر محور عدل بچرخد، آدمیان طراوت می گیرند و اگر کم فروغ گردد، پژمردگی و رکود و مرگ انسانیت را در پی خواهد داشت. عدالت نیاز همه لایه های زندگی جمعی انسان ها در اقتصاد و معیشت، در تعاملات اجتماعی، در مناسبات قدرت و ملت و در رفع تخاصمات و دعاوی است.
خداوند مهربان که عدالت از خواسته های او و عادل بودن از ویژگی های اوست با فرستادن انبیاء خود و ابلاغ شریعت الهی بهترین اسوه در برقراری عدالت و والاترین راه و روش در اجرای آن را در اختیار ما قرار داده است تا با تلاش در این زمینه، روزی با ظهور منجی موعود، عدالت و به دنبال آن همزیستی مسالمت آمیز و صلح در سطح جهان برقرار گردد.
برای «عدالت» که در لغت به «دادگری و داد» معنا می شود در زبان عبری کلمات صِدِق (عدل، داد)، صِداقا (عدالت) و یا میشپاط (داوری عادلانه) به کار می رود. کلمۀ صدق 119 بار، صداقا 157 دفعه و کلمۀ میشپاط 424 بار در کتاب مقدس یهود ذکر شده اند که نشان دهندۀ ارزش این مفاهیم و تاکید بر پیروی و اجرای صحیح آنهاست.
عدالت، زمینه ها و ابعاد مختلف و بسیار گسترده ای را در بر می گیرد که براساس جنبه های مختلف بیان شده در کتب مقدس یهود می توان آن را حداقل در پنج بخش کلی زیر دسته بندی نمود.
الف – عدالت الهی :
این که خداوند عادل است، دوستدار عدل و انصاف بوده و جهان خود را بر این مبنی آفریده و هدایت می نماید در آیات مختلف کتاب مقدس و در تلمود مورد تاکید قرار می گیرد که به ذکر نمونه هایی از آنها می پردازیم:
1- پروردگار، کارش بی عیب و کامل است زیرا که تمام راه و روش هایش از روی داوری و انصاف است، قادر امین، بدون بی عدالتی و ظلم، او عادل و درستکار است. (سفر تثنیه فصل 32 آیه 4)
2- آیا داور کل جهان از روی عدالت داوری نمی کند؟ (سفر پیدایش فصل 18 آیه 25)
3- خداوند، عدالت و انصاف را دوست می دارد، جهان از رحمت خداوند مالامال است. (مزامیر حضرت داود فصل 33 آیه 5)
4- زیرا خداوند عدل و انصاف را دوست دارد. (مزامیر حضرت داود فصل 37 آیه 28)
5- (خداوند) مظلومان را دادرسی می کند. (مزامیر حضرت داود فصل 146 آیه 7)
6- (خداوند) جاده های انصاف و عدالت را مراقبت می کند (امثال حضرت سلیمان فصل 2 آیه 8)
7- قپان و ترازوی عدالت از آن خداست. (امثال حضرت سلیمان فصل 16 آیه 11)
8- خداوند، داوری عادلانه را کج و منحرف نمی سازد . (حضرت ایوب فصل 34 آیه 12)
9- خداوند، مسکینان را با انصاف رهبری خواهد کرد. (مزامیر حضرت داود فصل 25 آیه 9)
10- متبارک است خداوند که به درگاه او نه بی عدالتی راه دارد و نه فراموشی، نه از کسی ملاحظه می کند و نه رشوه می گیرد. (تلمود، رساله پدران فصل 4 بند 29)
و آیات و گفتارهای بسیار دیگری که بیانگر عدالت خداوند در ابعاد گوناگون است. خداوند در آفرینش خود عدل و انصاف را برقرار نموده است. برای آدمی اشرف مخلوقات خود، کشش به خوبی ها و فطرت پاک و تمایل به نفس اماره را به حالت تعادل درآورده (خداوند همچنین این را در مقابل دیگری ایجاد کرده است، کتاب جامعه فصل 7 آیه 14) و در مقابل استعداد و توانی که به هر فرد بخشیده به همان میزان از او توقع دارد. خداوند،، در مقابل ظلم و بی عدالتی انسان ها نیز بی تفاوت نمی ماند و علی رغم صبر و شکیبایی خود به خاطر این که فرصتی برای توبه و جبران برای آدمی باشد، نهایتاً هر فردی را براساس اعمالش داوری نموده و پاداش یا کیفر می دهد. (اصل 11 از 13 اصول ایمان یهود)
زیرا خداوند هر عملی چه خوب چه بد حتی اگر در خفا انجام شود را به داوری می کشد. (کتاب جامعه فصل 12 آیه 14)
بالاتر از همۀ این ها خداوند در همۀ موارد، رحمت خود را با عدالتش عجین می نماید و با نظر لطف و احسان بر همۀ مخلوقاتش می نگرد.
«خداوند برای همگان نیکوست و رحمت هایش بر همۀ مخلوقات است». (مزامیر حضرت داود فصل 145 آیه 9)
به حدی که خداوند در مرحلۀ نخست به تنبیه فرد شریر نیز مایل نیست مگر به اصلاح او: «من خواهان مرگ شخص شریر و بدکار نیستم مگر این که شخص شریر از راه و روش (بد) خود توبه و بازگشت نموده تا زنده بماند». (حزقیال نبی فصل 33 آیه 11)
تاکید بر عدالت الهی از این جنبه نیز حائز اهمیت است چرا که انسان به پیروی از راه و روش خداوند و الحاق به آن موظف گردیده است:
« در راه و روش های خداوند، سلوک نما» (سفرتثنیه فصل 28 آیه 9)
تا بدین گونه وجود خود را مقدس نموده و به خدای خود نزدیک تر نماید.
ب – عدالت اجتماعی :
عدالت اجتماعی در همۀ گسترۀ آن نیز دغدغۀ بخش مهمی از آیات الهی است که به برخی از آنها می پردازیم:
1. وظیفه پادشاه یا قدرت حاکمه در برقراری حکومت عادلانه و عدم تبعیض و ظلم در جامعه:
پادشاه موظف گردیده که پس از رسیدن به قدرت، طوماری از تورات برای خود نوشته تا همیشه همراه او باشد و آن را قرائت نماید و بیاموزد تا از خدا ترس داشته باشد و کلیه فرامین و احکام تورات را رعایت نماید و از دستورات آن به راست یا چپ منحرف نگردد. (سفرتثنیه فصل 17 آیات 20-18)
- در وصیت و سفارش حضرت داود (ع) به حضرت سلیمان (ع) فرزندش که به عنوان جانشین به جای پدر به پادشاهی انتخاب گردیده است: «پاس خدای خالقت را نگهدار برای این که در راه و روش های او سلوک نمایی. قوانین، دستورات، احکام و شهادت هایش همانطور که در شریعت حضرت موسی مکتوب است، را نگهدار تا در هر کاری که انجام می دهی و به هر جایی که رو می کنی، موفق باشی». (پادشاهان جلد اول فصل 2 آیه 3)
- در درخواست حضرت سلیمان (ع) از خداوند: (خدایا) به بنده ات دل فهیم عطا فرما تا قومت را عادلانه داوری نمایم. بین خوب و بد را تمیز دهم ... (پادشاهان جلد اول فصل 3 آیه 9 )
2- توزیع عادلانه امکانات و ثروت، عدم احتکار و گرانفروشی، منع رباخواری :
- در هنگام ورود به سرزمین مقدس، زمین به صورت یکسان بین افراد تقسیم می گردد:
آن سرزمین به ملکیت موروثی به تعداد نام ها (افراد) بین اینها تقسیم گردد. به آنهایی که جمعیت زیاد دارند، زمین ارثی زیادتری و به آنهایی که کم جمعیت هستند، زمین ارثی کمتری بده، به هر کدام طبق شمرده شدگانش، زمین ارثی داده شود (سفر اعداد فصل 26 آیات 54-53)
- دستورات مکرر نسبت به رسیدگی به فقرا به حدی که مسکین باقی نماند، کمک به یتیم و بیوه زن و دستور برای جدا کردن ده یک از درآمدها:
«تا این که در میان تو مسکین نباشد». (سفر تثنیه فصل 15 آیه 4)
و هر گاه در میان تو ............. مسکین باشد دلت را بر برادر مسکینت سخت نکن و دستت را نبند. بلکه حتماً دستت را برای او باز کن، حتماً به اندازۀ نیازش، آن چه را کسر دارد به او قرض بده. (سفر تثنیه فصل 15 آیات 8-7)
- قوانین سال هفتم زراعی (شمیطا) و سال پنجاهم (یُووِل)
رها کردن زمین در سال هفتم و سال پنجاهم و مباح بودن محصولات کشاورزی برای استفاده عموم و بازگردانده شدن زمین موروثی فروخته شده به صاحب اصلی زمین در سال یوول و فردی که به خاطر دزدی فروخته شده نیز در این سال آزاد می گردد. (سفر لاویان فصل 25 آیات 28-1)
- یکدیگر را مغبون نکنید. (سفر لاویان فصل 25 آیه 17)
- اگر برادرت یا غریب و مقیمی که نزد توست تهیدست شده، متزلزل گردد، دستش را بگیر تا با تو زندگی کند. از او نزول و سود نگیر، از خداوند خود ترس داشته باش تا برادرت در کنار تو زندگی کند.
ج – عدالت قضایی :
عدالت قضایی پایانی بر بی عدالتی هاست قضای عادلانه هر رنجی را پایان می دهد و هر ناهنجاری در ساحت امنیت، خانواده و اجتماع را مرهم می باشد. جامعه ای که عدالت قضایی در آن استوار و نهادینه گردد، راه صلاح و کامیابی را می پوید و رخنه در عدالت قضایی در همۀ حیطه های اجتماعی، ناهنجاری به ارمغان می آورد. بی جهت نیست که بیشترین آیات الهی در ارتباط با عدالت، به این بخش می پردازد.
1- تعیین قضات عادل و عدم جانبداری در داوری :
در تمام قلمروهایت ....، داوران و مأموران اجرائی برای خودت تعیین کن تا قوم را عادلانه، داوری کنند. داوری را منحرف مساز و طرفداری منما و رشوه نگیر. (سفر تثنیه فصل 16 آیات 19-18)
- قضاتتان را آن هنگام، چنین دستور دادم: به اختلاف برادرانتان گوش دهید و بین هر فرد و برادرش و بیگانه اش (غیر یهودی) به عدالت داوری کنید. در داوری طرفداری نکنید، به موضوع یا به مدعی چه کوچک چه بزرگ باشد، گوش دهید از حضور فردی نهراسید زیرا داوری از آن خداوند است. (سفر تثنیه فصل 1 آیات 17-16)
- از بینوا (هم) در مرافعه اش طرفداری نکن. حق مسکین و بیچاره ات را در مرافعه اش پایمال نکن (سفر خروج فصل 23 آیات 4 و 6)
- در داوری بی عدالتی نکنید، از بینوا طرفداری نکن و بزرگ را محترم ندار، همنوعت را با عدالت داوری نما. (سفر لاویان فصل 19 آیه 15)
- خداوند در میان داوران، داوری می نماید. (مزامیر حضرت داود فصل 82 آیه 1)
- ای انسان! آن چه را خوب است به تو اطلاع داده است و چه خداوند از تو می خواهد مگر انجام دادن انصاف، دوست داشتن احسان و باحیا و عفت در پیشگاه خالقت رفتار نمایی. (میخا نبی فصل 6 آیه 8)
- جهان بر سه پایه استوار و پایدار است : بر راستی و درستی، بر داوری عادلانه و بر صلح و دوستی (تلمود، رساله پدران فصل 5 بند 8)
- جنگ و کشتار به جهان می آید به خاطر تعویق در اجرای عدالت و به واسطۀ تحریف آن. (تلمود، رساله پدران فصل 5 بند 8)
- اجرای عدالت خیلی مهم تر و والاتر از گذرانیدن قربانی ها در معبد بیت   المقدس است (دواریم رَبا 3:5)
- قاضی باید پیوسته در نظر خود چنین تجسم کند که نوک شمشیری تیز به سمت قلب او گرفته شده و جهنم زیر پایش دهان باز کرده است. (تلمود، رساله سنهدرین برگ 7 الف)
- کسی باید به عنوان قاضی شهر خود گمارده شود که عاقل و دانشمند، فروتن و گناه ترس، نکونام و محبوب همنوعان خود باشد (تلمود، توسِفتا رساله سنهدرین فصل 7 بند 1)
2- برابری در مقابل قانون :
- هر گاه مرد یا زنی مرتکب هر گونه خطاهای انسانی گردد. (سفر اعداد فصل 5 آیه 6)
- برای بومی و برای غریبی که در میان شما ساکن شده است یک قانون باشد. (سفر خروج فصل 12 آیه 49)
- ای جماعت، برای شما و برای غریبی که (نزد شما) زندگی می کند یک قانون وجود داشته باشد. قانون ابدی برای نسل اندر نسل شما در حضور خداوند، برای شما و غریب باشد. یک قانون و یک حکم برای شما و برای غریبی که با شما مأوا گزیده باشد. (سفر اعداد فصل 15 آیات 16-15)
- برای کسی که سهوأ خطا کرده است خواه آن که بومی در بنی اسرائیل است خواه برای غریبی که در میان شما ساکن باشد یک قانون خواهد بود . (سفر اعداد فصل 15 آیه 29)
د – عدالت فردی یا عدالت در اخلاق :
اعتقاد به عدالت الهی و ایجاد عدالت اجتماعی و قضایی زمینه های بسیار مناسب برای تحکیم عدالت فردی و ملکه شدن عدالت خواهی در وجود فرد را فراهم می سازد. دستورات الهی با تاکید بر عدالت در اخلاق بر عدالت خواهی در همۀ امور تأکید می ورزد.
- عدالت کامل را پیروی نما تا زنده بمانی. (سفر تثنیه فصل 16 آیه 20)
- همنوعت را با عدالت داوری نما. (سفر لاویان فصل 19 آیه 15)
- قربانی های عدالت را بگذرانید و به خداوند توکل نمایید. (مزامیر حضرت داود فصل 4 آیه 6)
- دزدی نکنید، حاشا نکنید و به همنوع خود دروغ نگویید. به نام من به دروغ سوگند یاد نکنید .... به همنوعت ستم نکن، به حق او تجاوز منما، مزد مزدور (روز کار) تا صبح پیش تو نماند. (حتی) کر را دشنام نده و سر راه کور، مانع مگذار و از خداوند ترس داشته باش .... (سفر لاویان فصل 18 آیات 14-11)
- برادرت را در دل دشمن ندار، همنوعت را حتماً نصیحت کن تا به خاطر او خطاکار نشوی. از افراد قومت انتقام نگیر، کینه توزی نکن، همنوعت را مانند خودت دوست بدار ..... (سفر لاویان فصل 19 آیه 18-17)
- در داوری، در اندازه گیری، در وزن و پیمانه بی انصافی نکنید. ترازوی درست، وزنه های درست و پیمانه درست داشته باشید. (سفر لاویان فصل 19 آیه 36-35)
- هر شخص بی انصافی یعنی هر کسی که این کارها را انجام می دهد مورد تنفر خداوند خالقت می باشد. (سفر تثنیه فصل 25 آیه 16)
- یکدیگر را مغبون نکنید. (سفر لاویان فصل 25 آیه 14)
همانگونه که پیش ازاین نیز ذکر گردید فریضه است که«انسان در راه و روش خداوند سلوک نماید، پس اخلاقی را پیشه نماید که مورد پسند و رضایت خداوند است».
هـ – عدالت نهایی :
1- دوران منجی موعود :
دوازدهمین اصل ایمان در یهودیت، اعتقاد به ظهور ماشیح (منجی موعود) و انتظار برای اوست. طبق دیدگاه موسی بن میمون (دانشمند، فقیه و فیلسوف بزرگ یهودی قرن 12 میلادی) هر فرد یهودی که به ماشیح اعتقاد نداشته باشد و یا چشم به راه آمدن او نباشد منکر سخنان حضرت موسی کلیم ا... و سایر انبیای یهود است.
روزی فرا خواهد رسید که حق بر ناحق پیروز شده و صلح و صفا، برادری و صمیمیت، عدل و انصاف بر جهان حاکم می گردد:
- بدی و فسادی نخواهند کرد زیرا جهان از معرفت خداوند مملو خواهد شد همانند آب هایی که دریا را می پوشانند. (یشعیا نبی فصل 11 آیه 9)
- بین امت ها داوری خواهد نمود و اقوام بسیاری را تأدیب می نماید، آنها شمشیرهای خود را شکسته و به گاوآهن (تبدیل خواهند کرد) و نیزه های خود را به قیچی های شاخه زنی (مبدل می کنند) ملتی بر ملت دیگر شمشیر نخواهد کشید و دیگر جنگ نخواهند آموخت. (یشعیا نبی فصل 2 آیه 4 – میخا نبی فصل 4 آیه 3)
- روح خداوند بر او (ماشیح) قرار خواهد گرفت روح حکمت و فهم، روح تدبیر وتوانایی، روح معرفت و ترس خدا، .... تهیدستان را با عدالت داوری کرده و برای مظلومان زمین به راستی حکم خواهد نمود و (ظالمان) زمین را با عصای دهان خود می کوبد و شریران را با نسیم لب های خود از بین خواهد برد. کمربند کمرش عدالت خواهد بود .... (یشعیا نبی فصل 11 آیات 5-2)
این گونه با لطف و یاری خداوند در زمان حکومت آن حضرت عدل و انصاف بر همه جاری گشته و صلح و آرامش بر همه جا حکمفرما خواهد بود. دورانی که درآن امکان و شرایط اجرای هر چه بهتر وکامل تر شریعت الهی فراهم می گردد و جهان از دانش و نعمات خداوند لبریز خواهند شد.
2- رستاخیر مردگان و روز قیامت :
آخرین حلقه از عدالت الهی بر روی زمین، پس از دوران نجات توسط ماشیح با احیای مردگان و روز جزای الهی شکل می گیرد که آخرین اصل از اصول سیزده گانه ایمان یهود است .
- مردگان تو زنده خواهند شد .... ای شما که در خاک ساکنید، بیدار شده و ترنم نمایید. (یشعیا نبی فصل 26 آیه 19)
- بسیاری از خفتگان خاک زمین بیدار خواهند شد گروهی (صالحین) برای زندگی جاودانه و گروهی (فاسدان) برای خجالت و حقارت ابدی. حکیمان مثل روشنایی افلاک خواهند درخشید و آنانی که بسیاری را به راه عدالت رهبری می نمایند مانند ستارگان خواهند بود برای همیشه. (دانیال نبی فصل 12 آیات 3-2)
به امید روزی که عدل و انصاف بر همه سایه افکنده و نشانی از ظلم و بی عدالتی نباشد.


حاخام دکتر یونس حمامی لاله زار
کارشناس فرهنگی – مذهبی انجمن کلیمیان تهران
زمستان 1390
ارائه شده در سمینار بین المللی ادیان توجیدی - اصفهان
 

 

 

 

Back Up Next

 

 

 

 

استفاده از مطالب اين سايت تنها با ذكر منبع (بصورت لینک مستقیم) بلامانع است.
.Using the materials of this site with mentioning the reference is free

این صفحه بطور هوشمند خود را با نمایشگرهای موبایل و تبلت نیز منطبق می‌کند
لطفا در صورت اشکال، به مسئولین فنی ما اطلاع دهید