انجمن کلیمیان تهران انجمن کلیمیان تهران
   

زن يهودي ايراني و جهان امروز

   

اندازه نوشتار:
 

 مرجان يشايايي

متن سخنراني مرجان يشاياي در ارتباط با حقوق زن در سوئد سال 2003 ميلادي ( مرداد 1382):

 مرجان يشايايي -Marjan Yeshayaeeمسئله زنان و به خصوص دختران جوان در جامعه يهودي ايران را از منظري كاملا متفاوت از اكثر كشورهاي شركت‏كننده در اين كنفرانس، مي‏توان مطرح كرد.

كشور ما در حال گذار از نظام سنتي به دوران قبول شرايط و مقتضيات عصر مدرنيته مي‏باشد. تحول فكري و كلي جامعه ايراني، فاصله گرفتن از طرز تفكر سنتي و نزديك شدن تدريجي به سمت باورهايي است كه نگاه به مدرنيسم و آينده دارند، اگر چه كه روشنفكران و جامعه ايراني در طي اين روند سعي در حفظ هويت شرقي جامعه ايراني داشته‏اند. ويژگي بسيار مهم جامعه يهودي ايران در زمان ما، دور ماندن از تحولات فكري و اجتماعي صورت گرفته در جامعه ايراني و سپس در جوامع يهودي ديگر كشورهاي دنيا و حفظ هويت كنسرواتيو (محافظه‏كارانه) آن است. به طوري كه هنوز هم گرايش غالب در روابط اجتماعي و فردي، گرايش سنتي و كنسرواتيو است و حتي در مهاجرت به آمريكا و اسرائيل، ايرانيان يهودي بار سنگين سنت‏هاي قديمي را با خود جابجا مي‏كنند.

بيش از آن كه اين روابط ايستا را حاصل تاثيرات خارج از جامعه يهودي بدانيم، در واقع نفوذ فرهنگ و سنت‏هاي گذشته و ميل افراد داخل جامعه به حفظ اين نفوذ، از مهمترين علل كند بودن تحولات فرهنگي و اجتماعي جامعه يهودي ايران هستند.

معمولا تحول فكري به علت پيامدهاي نامعلوم آن و حركتي كه در جامعه ايجاد مي‏كند، سركوب شده، به از بين رفتن يهوديت و خانواده‏هاي يهودي نسبت داده مي‏شود و بيشترين فشار در جوامع كوچك سنتي مثل جامعه يهودي ايران از جنبه‏هاي

مختلف اقتصادي، اجتماعي و فرهنگي به زنان اعمال مي‏شود. مقاله حاضر نگاهي كوتاه است به وضعيت زنان در جامعه يهودي ايران كه سعي در مطرح كردن و تجزيه و تحليل نكات اصلي دارد. اين نوع محدوديت‏هاي سنتي در مسير زندگي فرد تاثيرات متفاوتي را مي‏گذارد كه چند مرحله آن بررسي مي‏شود.

در آشنايي و روابط دختران و پسران جوان در سال‏هاي اخير نه تنها بهبودي ديده نشد بلكه در اثر موج مهاجرت ايجاد شده در جامعه يهودي ايراني و طبعا كوچك شدن جامعه، شاهد نوعي بازگشت به سنت‏ها بوده‏ايم كه شديداً آزادي روابط دختر و پسر در حد معاشرت را زير سوال مي‏برد و عملا ازدواج‏ها در شرايط نامعلوم از جانب طرفين و ناآشنايي به خصوصيات يكديگر انجام مي‏گيرد. با توجه به اين كه رهبري مذهبي يهودي در ايران كاملا سنتي و كنسرواتيو است اين محدوديت‏ها به عنوان روش و فريضه مذهبي از تريبون كنيساها تبليغ مي‏شود، در نتيجه حركت اجتماعي كند مي‏شود و زنان بيش از همه از آن زيان مي‏بينند. بسياري از دختران و پسران كه مايل به ايجاد رابطه دوستي با يكديگر هستند با سخت‏گيري‏هاي بي‏مورد سنت‏گرايي كه آبرو، شخصيت و آينده اجتماعي آنان را نشانه رفته است مواجه مي‏شوند و سعي مي‏كنند اين روابط را در خارج از جامعه يهودي پيدا كنند و يا با ازدواج زود هنگام در سنين پائين جلوي بدگويي‏هاي افراد مختلف را بگيرند.

سن متوسط ازدواج در حال حاضر در جامعه يهودي ايران در بين دختران حدود بيست سال و در پسران قبل از فرا رسيدن دهة سوم زندگي آنها است كه از سن متوسط ازدواج در 15 سال گذشته در جامعه يهودي ايراني و همچنين از سن متوسط فعلي ازدواج در جـامعه اكثريت پائين‏تر است. كــم شدن سن ازدواج علاوه بر تحميل بار اقتصادي به زوج جوان و به خطر انداختن فرصت‏هاي ادامه تحصيل و پيشرفت‏هاي فردي، احساس افسردگي و سرخوردگي از انتخاب با عجله و تحت فشار را براي تمام عمر و طول زندگي مشترك در ذهن هر دو طرف باقي مي‏گذارد. درصد بالايي از ازدواج‏ها از طريق كاملا سنتي و معرفي بزرگان خانواده‏ها و مراسم خواستگاري صورت مي‏گيرد كه طبيعتا تنوع روابط اجتماعي را محدود كرده، امكان انتخاب فرد را پائين مي‏آورد و احتمالا طرفين را به قبول و ادامه يك زندگي مشترك ناخواسته مجبور مي‏سازد.

در دوران ازدواج و زندگي مشترك، سلطة بي‏چون و چراي مرد در حوزه‎هاي اقتصادي و فرهنگي خانواده و تربيت فرزندان كه به موجب قوانين جاري مملكتي و بعضي اصول اعتقادي دين ما مورد حمايت اجتماعي هم هست، زن يهودي ايراني را با هر سطح تحصيلات و اشتغال به شكل شريك دست دوم و حرف‏شنوي مرد خانواده درآورده است. در واقع نقش زنان تنها در محدوده اداره خانه و بزرگ كردن (نه تربيت) فرزندان زير نظر مرد خانه معني پيدا مي‏كند. اظهار نظر در مورد تربيت فرزندان، سياست‏هاي كلي و كلان خانواده، اعمال نظر و هر نقشي در سياست‏هاي اقتصادي خانواده از جمله هزينه‏هاي جاري چه جزئي و چه كلي مناطق ممنوعه‏اي به شمار مي‏روند كه ورود زن خانه به آنها تنها با اشكال و زحمت زياد انجام مي‏گيرد و تازه پس از اين ورود، مشكل نقش زن باز هم دست دوم و غيرعادلانه است.

با توجه به اينكه در قانون اساسي ايران تاكيد شده است كه اقليت‏هاي مذهبي در احوال شخصيه (ازدواج، طلاق، ارث، وصيت) ملزم به تبعيت از قوانين مذهبي خود هستند و در خيلي از موارد اظهارنظرهاي مذهبي يهود سختگيرانه‏تر از قوانين جاري مملكت است، اين تبعيض حقوقي و اجتماعي حتي وراي قوانيني عمل مي‏كند كه تا حدودي حقوق زنان را در جامعه اكثريت ايراني پيش‏بيني كرده است. از جمله اين قوانين حق طلاق براي زن در صورت غيبت يا عدم تمايل شوهر است كه تحت شرايط محدودي براي زن ايراني در نظر گرفته شده است، ولي در جامعه يهودي حق درخواست طلاق براي زنان در صورت فرار يا عدم حضور شوهر اصلا موضوعيت ندارد. مورد ديگر حقوق زن ايراني در امور اقتصادي خانواده مانند دريافت نفقه و مهريه و هزينه‏هاي جاري خانواده است كه چه از لحاظ اجتماعي و چه از لحاظ قوانين مذهبي با مشكلات فراوان مي‏توان براي آن راه‏حل پيدا كرد.

متاسفانه به علت اين كه زنان يهودي ايراني حاضر به بازگو كردن مسائل خود در بيرون از خانواده نيستند، هيچ آمار روشني از خشونت‏هاي خانگي به شكل فيزيكي يا روحي و رواني وجود ندارد. تنها مسئولاني كه در تماس مستقيم با زنان (خصوصا زنان ازدواج كرده) هستند مانند مديران مهدهاي كودك يهودي يا مددكاران اجتماعي و مراكز مشاوره خانواده سازمان بانوان يهودي از روي نشانه‏هاي ناپيدا و نامحسوس از جمله صدمات فيزيكي و يا افسردگي و ناراحتي‏هاي روحي پيشرفته در بين مادران و كودكان مي‏توانند به اين خشونت‏ها پي ببرند.

مراحل بسيار مشكل طلاق باعث تثبيت تسلط مردانه و ترويج اعمال خشونت‏هاي خانگي شده است. طلاق در جامعه يهودي ايران امري بسيار ناپسند است و بر اثر اين ذهنيت امكان ازدواج دوبارة طرفين جدا شده در مردان بسيار پائين و در مورد زنان تقريبا محال است و زناني كه به هر علت با شرايط بسيار دشوار امكان جدايي از همسر خود را پيدا مي‏كنند، مي‏دانند در هر سن و سالي كه باشند اميدي به تشكيل مجدد زندگي خانوادگي وجود ندارد، مگر با جدايي از پدر و مادر و ترك زادگاه خود و قبول يك روند پيچيده و مشكل مهاجرت و يا ازدواج غيريهودي كه معموا با عدم موقيت هراه است.

همانطور كه گفته شد جامعه ايراني و از جمله جامعه يهودي در حال گذار از شرايط زندگي سنتي به زندگي مدرن است. طرح اين مسائل به معني نگاهي مطلقا بدبينانه به روابط اجتماعي نيست ولي تاثير شديدي كه اين روابط به خصوص روابط جوانان از جو سنتي مي‏پذيرد، برداشتن هر قدمي را براي نزديك كردن اين روابط به نوع امروزي آن بسيار مشكل كرده است. در واقع فعاليت‏هاي ما در نهادهاي زنان يهودي ايراني نه تحول و دگرگوني اساسي در كيفيت اين روابط، بلكه تعديل آن در همان چهارچوب قوانين و مقررات سنتي است. اين در حالي است كه تعداد زناني كه در مقاطع دانشگاهي تحصيل مي‏كنند رو به افزايش است ولي اشتغال زن به خصوص بعد از ازدواج در هر رده‏اي با توجه به نگرش سنتي در جامعه يهودي امري است كه ندرتا ديده مي‏شود.

دگرگوني در مجموعه اين كلاف پيچيده كاري طولاني مدت است كه نياز به تغيير پارامترهاي متعدد دارد. از جمله مهمترين كارهايي كه بايد صورت گيرد، ايجاد باور و اعتقاد به لزوم تغيير در جوامع سنتي است. اين كه اصولا مديران جامعه و ارگان‏هاي مربوطه و به خصوص نسل جوان به اين نظر برسند كه روابط اجتماعي كه به شكل دست نخورده از چندين نسل قبل به آنها رسيده در دنياي امروز بايد تغيير كند و مطابق با عصر ارتباطات، روابط اجتماعي هم امكان تغيير وضعيت موجود خود با شرايط جديد را داشته باشند و سپس اين كه نسل جوان باور كند كه قدرت تاثيرگذاري روي اين روابط را دارد. از هجوم بنيادها و افكار سنتي نترسد و بتواند سنت‏هاي گذشته و اعتقادات ديني خود را با شرايط جديد زندگي هماهنگ نموده، حرف خود را شجاعانه مطرح كند. امروز با وجود اين كه تشكيلات متعدد جوانان يهودي در ايران فعال هستند، كار بنيادين در امور اجتماعي از حوزه مركزي فعاليت اين سازمان‏ها كنار گذاشته شده است و ترتيب دادن برنامه‏هاي تفريحي و برگزاري سخنراني‏ها اولويت اول را اشغال كرده است.

مشكل ديگر در زندگي جوانان يهودي ايراني با توجه به محدوديت‏هاي پس از انقلاب و 8 سال جنگ با عراق ارتباطات خارجي اين جامعه با ساير يهوديان جهان است كه براي گذار از شرايط كنوني و رسيدن به شرايط بهتر به يك نياز فوري مبدل شده است. تبادل آرا و عقايد و تجربيات و آشنا شدن از نزديك به آنچه در جهان امروز مي‏گذرد يكي از مهمترين انگيزه‏هاي هيئت نمايندگي ايران براي شركت در اين كنفرانس و كنفرانس‏هاي ديگري است كه در سطح بين‏المللي برگزار مي‏شوند.

ما اميد داريم كه به عنوان عضوي از اعضاي جامعه جهاني يهود و تنها جامعة يهودي كه در كشورهاي اسلامي زندگي مي‏كند، كار دشوار هماهنگي فرهنگي اين جامعه را با جوامع امروزي آغاز كرده و با توجه به ويژگي‏هاي خاص ايراني به پيش ببريم و در اين راه هيچ امكاني را كنار نخواهيم گذاشت.

 

 

 

Back Up Next 

 

 

 

 

استفاده از مطالب اين سايت تنها با ذكر منبع (بصورت لینک مستقیم) بلامانع است.
.Using the materials of this site with mentioning the reference is free

این صفحه بطور هوشمند خود را با نمایشگرهای موبایل و تبلت نیز منطبق می‌کند
لطفا در صورت اشکال، به مسئولین فنی ما اطلاع دهید