انجمن کلیمیان تهران انجمن کلیمیان تهران
   

در باب وظایف قلب ها

   

اندازه نوشتار:
 

مهندس آرش آبائی

پاییز 98
 

 


بحیا بن یوسف ابن پاقودا[1]، عارف و فیلسوف یهودی-اسپانیایی (متوفای 1161میلادی) در منطقه­ی مسلمان­نشینِ منطقه بزرگ ساراگوسا (سَرَقُسطَه) در اسپانیای اسلامی زندگی می­کرد. از وی که دیّان، یا قاضی محاکم شرعی یهود بود، کتابی اخلاقی ـ عرفانی با عنوان «الهدایه الی فرائض القلوب» برجای مانده که آراء فلسفی و عرفانی خود را در آن بیان کرده است. این کتاب در سال 1140 م. به عربی تالیف و در فاصله سال­های 1150-1161م. توسط یهودا بن تبّون با عنوان «تُورَت حُووُت هَلِواووُت»[2] (هدایت به سوی وظايف قلب­ها) به عبری ترجمه شد و مورد استقبال گسترده­ی جامعه­ی یهودیان قرار گرفت و مهم­ترین و پرخواننده­ترین کتاب در ادبیات یهودی قرون وسطی شد. ترجمه عبری این کتاب، تأثیر عمیقی بر ادبیات زاهدانه­ی یهودیان نسل­های بعدی گذاشت. این اثر که نخستين بيان نظام‌مند اخلاقيات يهودي را ارائه مي‌كند مشتمل بر مقدمه و 10 فصل با عنوان­های زیر است:
باب اول: اخلاص توحید خداوند عزّوجلّ.
باب دوم: عبرت گرفتن از خلایق و فضل خداوند بر آنان.
باب سوم: التزام به اطاعت خداوند.
باب چهارم: توکل بر خداوند عزّوجلّ.
باب پنجم: اخلاص عمل برای خداوند و تحفظ از ریا.
باب ششم: تواضع و خشوع در برابر خداوند.
باب هفتم: توبه و حدود و توابع آن.
باب هشتم: محاسبه­ی انسان مر نفس خویش را از برای خداوند.
باب نهم: زهد و نتایجی که از آن به­دست می‌آید.
باب دهم: محبت خداوند عزّوجلّ و درجات آن.
بحیا بن یوسف ابن پاقودا اندلسی در مقدمه­ی کتاب وظایف قلب‌ها، وظایف یا فرایض هر فرد مومن را به دو گروه فرایض جوارحی (علم ظاهر) و فرایض قلبی (علم باطن) تقسیم می­کند. آنگاه با تاکید بر خلاء معنوی موجود در جامعه­ی یهود در زمان خود، از التزام تقلیدی به رعایت ظواهر احکام شرعی و عبادات واجب، انتقاد می­نماید و تعقل و تفکر درباره­ی نیتی که در پس هر عمل شرعی و عبادی نهفته است را بر هر فرد عاقل و بالغ واجب می­شمارد. زیرا عقل، تورات و سنت حاخامی در توافقند که حقیقت عبادات وابسته به نیتی است که در آن است. به عبارت دیگر از دیدگاه بحیا، عمل صحیح به فرایض جوارح (احکام ظاهری) بدون عمل به فرایض قلبی که همان فرایض باطنی و عقلانی هستند، غیر ممکن است[3].
ابن پاقودا ده فصل کتابش درباره­ی وظایف قلبی را ده دروازه­ای می­داند که هر فرد یهودی باید از آنها گذر کند (به رعایت آنها بپردازد) تا به کمال معنوی دست یابد.
 فارغ از ارزش آکادمیک و تاریخی این اثر، اکنون پس از گذشت حدود 9 سده از تالیف آن، بار دیگر این کتاب از
همان جایگاهی که منجر به خلق آن شد، واجد ارزش شده است، و آن غلبه­ی فقه و مناسک ظاهری بر معنا و باطن دین است. در دوران ما چه بسیار کسان که در تلاشند فقط «ظاهر» را مقبول جامعه جلوه دهند، هر چند آن ظاهر فاقد باطنی هماهنگ و گاه حتی با نیتی خلاف وظایف جوارحی باشد. آموزه­ی بحیا می­تواند مخاطب امروزی را نیز فارغ از نوع باورهای دینی­اش، متوجه دو عنصر اساسی اخلاق – این گمشده­ی عصر ما- و معنا – گوهر دین- نماید. 
این کتاب با تحقیق و ترجمه­ی آرش آبائی و دکتر حسین علی‌جعفری (از دو زبان عربی و عبری) با عنوان «وظایف قلب‌ها؛ بحیا بن یوسف ابن پاقودا اندلسی؛ تصحیح ابراهیم سالم بن بنیامین یهودا» توسط انتشارات حکمت و عرفان در مهرماه ‏۱۳۹8 منتشر شده است. n


[1] בחיי בן יוסף אבן פקודה
[2] חובות הלבבות
[3] دکتر فاطمه لاجوردی، دایره المعارف بزرگ اسلامی، ج 11
 

  

 

 

 

Back Up Next 

 

 

 

 

استفاده از مطالب اين سايت تنها با ذكر منبع (بصورت لینک مستقیم) بلامانع است.
.Using the materials of this site with mentioning the reference is free

این صفحه بطور هوشمند خود را با نمایشگرهای موبایل و تبلت نیز منطبق می‌کند
لطفا در صورت اشکال، به مسئولین فنی ما اطلاع دهید